W 1999 r. wprowadzono reformę systemu zaopatrzenia emerytalnego. Jej celem było zapewnienie przyszłym emerytom godziwego świadczenia, a jednocześnie zapobieżenie finansowej zapaści budżetu państwa, czym skończyłoby się utrzymywanie starego systemu repartycyjnego.
Nowy system emerytalny został zbudowany na trzech zasadniczych elementach, zwanych powszechnie filarami.
Pierwszy filar jest obowiązkowy i nadal ma charakter repartycyjny (składki odprowadzane za pracownika służą bieżącym wypłatom emerytur). Składki zasilają Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, który jest zarządzany, tak jak w starym systemie, przez ZUS. Inaczej jednak niż poprzednio, składka wpływająca do FUS jest odnotowywana na indywidualnym koncie ubezpieczonego i będzie miała pośredni wpływ na wysokość przyszłej emerytury. Środki te nie są faktycznie gromadzone (są jedynie zapisywane na koncie ubezpieczonego), lecz od razu przeznaczane na wypłatę bieżących emerytur. Urealnieniu składek zapisanych na koncie ubezpieczonego służyć ma waloryzacja, określana ustawowo, a więc zależna od woli politycznej.
Drugi filar ma charakter kapitałowy i przynależność do niego jest również obowiązkowa. Przypadająca nań część składki jest przekazywana do otwartego funduszu emerytalnego (jednym z nich jest AXA OFE), którego członkiem jest osoba ubezpieczona. Zadaniem otwartego funduszu emerytalnego jest jak najbardziej efektywne, a zarazem bezpieczne, jej inwestowanie. Składka wpływająca do OFE jest przeliczana na jednostki rozrachunkowe, które są ewidencjonowane na indywidualnym rachunku klienta, środki są inwestowane razem z pozostałymi aktywami funduszu. Prawo dopuszcza inwestowanie aktywów OFE m.in. w akcje przedsiębiorstw notowanych na giełdzie, w papiery dłużne Skarbu Państwa (takie jak bony i obligacje), a także w obligacje i inne papiery dłużne emitowane przez przedsiębiorców i gminy. W ramach drugiego filara gromadzone są więc i pomnażane faktyczne oszczędności. Co ważne, inaczej niż w przypadku I filara, oszczędności zgromadzone w OFE mogą być dziedziczone. Gromadzone i pomnażane w ramach OFE uzupełnią w przyszłości emeryturę obecnego członka Funduszu.
Trzeci filar to dobrowolne gromadzenie środków przeznaczonych na przyszłą emeryturę. Oba obowiązkowe filary systemu emerytalnego powinny wypracować świadczenie emerytalne w wysokości pozwalającej na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Aby więc zapewnić sobie stopę życiową na wyższym poziomie, powinniśmy na emeryturę dodatkowo oszczędzać. W ramach trzeciego filara funkcjonują formy zorganizowane, takie jak pracownicze programy emerytalne, prowadzone przez pracodawców, czy też indywidualne konta emerytalne. Skala przywilejów uzasadniających korzystanie ze wspomnianych form jest obecnie bardzo ograniczona. Warto jest więc oszczędzać na przyszłą emeryturę w każdy możliwy sposób. Wiele form gromadzenia i inwestowania oszczędności przeznaczonych na uzupełnienie przyszłej emerytury oferują na przykład towarzystwa funduszy inwestycyjnych i zakłady ubezpieczeń na życie.
Co to jest OFE?
Otwarty Fundusz Emerytalny (OFE) to podmiot, którego zadaniem jest gromadzenie środków pieniężnych i lokowanie ich z przeznaczeniem na wypłatę przyszłej emerytury. Na utworzenie OFE niezbędne jest zezwolenie Komisji Nadzoru Finansowego, która nadzoruje działalność funduszy emerytalnych.
Powszechne Towarzystwo Emerytalne, obowiązkowo działające w formie spółki akcyjnej, to jedynie firma zarządzająca OFE. Jest ona organem funduszu, który funduszem zarządza i reprezentuje go wobec osób trzecich (np. zawiera niezbędne umowy w imieniu OFE). Składki przeznaczone na przyszłą emeryturę przekazywane są więc OFE, którym PTE jedynie zarządza.
Jaka jest rola ZUS?
ZUS jest często utożsamiany z pierwszym filarem nowego systemu emerytalnego, który ma zabezpieczyć podstawowe potrzeby emerytalne. Faktycznie instytucja ta zarządza środkami zgromadzonymi w ramach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS), przeznaczonymi m.in. na bieżące wypłaty emerytur. Odpowiada za zbieranie i ewidencjonowanie składek, prowadzenie indywidualnych kont ubezpieczonych oraz wypłacanie świadczeń (emerytur, rent, zasiłków), a także obsługę ubezpieczonych. ZUS pośredniczy także w przekazywaniu do OFE składek, które pracodawcy i ubezpieczeni wpłacają bezpośrednio na rachunek Zakładu.
Wiekowy podział uczestników reformy
• Osoby urodzone po 31 grudnia 1968 r. są obowiązkowo uczestnikami zreformowanego systemu emerytalnego.
• Osoby urodzone pomiędzy 31 grudnia 1948 r. a 1 stycznia 1969 r. mogły samodzielnie podjąć decyzję, czy chcą oszczędzać na emeryturę na nowych zasadach, czy też pozostać w ZUS-ie.
• Osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. otrzymywać będą emeryturę na starych zasadach.